Specijalistička lekarska ordinacija iz oblasti neuropsihijatrije   |   Zrmanjska 17/2, Banovo Brdo, Beograd

Specijalistička lekarska ordinacija
iz oblasti neuropsihijatrije

Zrmanjska 17/2, Beograd
tel: 069/221-27-85

Shizofrenija

Pregled

Shizofrenija (Šizofrenija) se može definisati kao ozbiljan mentalni poremećaj koji utiče na ponašanje, misli i emocije. Prvi simptomi se mogu primetiti u tinejdžerskom dobu ili u ranoj mladosti, ali njihovo ispoljavanje zapravo počinje u znatno ranijoj životnoj dobi.1

Kod muškaraca se početak ispoljavanja simptoma očekuje u uzrastu od 15-25 godina života, dok kod žena do toga obično dolazi u kasnijem životnom periodu (35-45). Međutim, dijagnoza shizofrenije se javlja u populacijama u istoj meri, bez obzira na pol i kulturu.2

Preko 21 milion ljudi širom sveta živi sa shizofrenijom, i češće se javlja kod muškaraca nego kod žena.3

Uzroci i simptomi

Definitivni uzrok shizofrenije je nepoznat. Postoji, međutim, nekoliko elemenata za koje je poznato da imaju uticaj, na primer: prenatalni faktori, upotreba droga i socijalni faktori.4-7

Faktori načina života se takođe povezuju sa povećanim rizikom od razvoja shizofrenije. Na primer, upotreba kanabisa4 ili socijalni faktori kao što je odrastanje u velikom gradu, ili događaji u životu pojedinca koji izazivaju izrazito jake emocije su dovođeni u vezu sa poremećajem.5-7

Detaljno se proučava povezanost između upotrebe kanabisa i psihoze. Postoje istraživanja koja ukazuju da korišćenje kanabisa povećava verovatnoću pojave shizofrenije i da pojedinci sa mentalnim poremećajima imaju višu tendenciju upotrebe marihuane, kao i da kod osoba koje imaju predispozicije za psihozu takođe postoji veća verovatnoća korišćenja marihuane u odnosu na opštu populaciju.13 U veoma aktuelnoj studiji iz 2019. godine, objavljenoj u naučnom medicinskom časopisu “The Lancet”, tvrdi se kako bi se 30% prvih epizoda psihotičnih iskustava u Londonu i 50% u Amsterdamu moglo izbeći kada visoko potentni kanabis ne bi bio dostupan u tim gradovima.14

Rizik od pojave shizofrenije je veći u okviru porodice, delimično iz razloga što u osnovi shizofrenije mogu biti genetski faktori.6, 7, 9 Međutim, uticaj gena takođe zavisi od interakcije njihovih nosilaca sa okruženjem, tako da se genetika kao jedini faktor ne može direktno povezati sa razvojem shizofrenije.6

Određene fizičke anomalije u anatomiji i funkcijama mozga mogu imati uticaj na pojavu poremećaja.10

Istraživanja su pokazala da kod ljudi koji žive sa shizofrenijom do uticaja na razvoj mozga dolazi u njihovom tinejdžerskom dobu.10

Do toga može doći na dva načina:

  • Neuroni u mozgu su povezani u mreže koje su bitne za razvoj i funkcionisanje mozga. U prednjem delu mozga, koji se naziva prefrontalni korteks, može doći do prekomernog “obrezivanja” spoljnih grana neuronske mreže (koje se nazivaju sinapse i dendritične bodlje), što dovodi do narušavanja normalnih veza u okviru mreže. Obrezivanje predstavlja rutinski fenomen koji je, međutim, pojačan kod ljudi sa shizofrenijom.6
  • Neuroni međusobno komuniciraju koristeći neurotransmitere, koji predstavljaju hemikalije koje prenose poruke u mozgu. Loša regulacija neurotransmitera može dovesti do pogoršanja procesa prenosa poruka i negativno uticati na razvoj mozga. Kod ljudi koji žive sa shizofrenijom, određeni neurotransmiteri mogu imati neuobičajene aktivnosti: dopamin, serotonin i glutamat.6, 11

Shizofrenija se ispoljava kroz široki opseg simptoma koji se mogu identifikovati i grupisati u sledeće kategorije: pozitivni (kao što su halucinacije i deluzije), negativni (vezani za znatno smanjene mogućnosti izražavanja i slabu motivaciju) i kognitivni (otežano organizovanje misli i pravljenja planova).12

Reference

  1. ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders https://icd.who.int/browse10/2016/en#/F20 (Accessed July 2019)
  2. Mathews M. Schizophrenia and Acute Psychosis. August 2013
  3. WHO schizophrenia fact sheet https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia (Accessed July 2019)
  4. Haller CS, Padmanabhan JL, Lizano P, Torous J, Keshavan M. Recent advances in understanding schizophrenia. F1000Prime Rep. 2014 Jul 8;6:57. doi: 10.12703/P6-57. eCollection 2014. Review.
  5. Klosterkötter J, Schultze-Lutter F, Bechdolf A, Ruhrmann S. Prediction and prevention of schizophrenia: what has been achieved and where to go next? World Psychiatry. 2011;10(3):165–174.
  6. Sullivan PF, Kendler KS, Neale MC., Schizophrenia as a complex trait: evidence from a meta-analysis of twin studies. Arch Gen Psychiatry. 2003 Dec;60(12):1187-92.
  7. McGuffin P. Nature and nurture interplay: schizophrenia. Psychiatr Prax. 2004 Nov;31 Suppl 2:S189-93.
  8. https://www.bbc.co.uk/news/health-12617495 (Accessed July 2019)
  9. Kety SS. Arch Gen Psychiatry 1994;51(6):442-55
  10. https://www.nhs.uk/conditions/schizophrenia/causes/ (Accessed July 2019)
  11. Brisch et al. The Role of Dopamine in Schizophrenia from a Neurobiological and Evolutionary Perspective: Old Fashioned, but Still in Vogue Front Psychiatry. 2014; 5: 47
  12. NIH. Mental Health Information. Schizophrenia. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia/index.shtml (Accessed July 2019)
  13. Psychol Med. 2017 Apr;47(5):971-980. doi: 10.1017/S0033291716003172. Epub 2016 Dec 8. Assessing causality in associations between cannabis use and schizophrenia risk: a two-sample Mendelian randomization study. Gage SH, Jones HJ, Burgess S, Bowden J, Davey Smith G, Zammit S, Munafò MR.
  14. The Lancet Psychiatry, VOLUME 6, ISSUE 5, P427-436, MAY 01, 2019. The contribution of cannabis use to variation in the incidence of psychotic disorder across Europe (EU-GEI): a multicentre case-control study. Marta Di Forti, PhD , Diego Quattrone, MD, Giada Tripoli, MSc,Charlotte Gayer-Anderson, PhD, Harriet Quigley, MD et al


Tekst je, uz dozvolu autora, preuzet sa sajta shizofrenija.rs

Povezani članci

dr sci. med Draga Dimitrijević

Specijalista psihijatrije i psihoterapeut iz oblasti sistemske porodične psihoterapije. Na Klinici za psihijatrijske bolesti „dr Laza Lazarević” radi od 1998, a od 2021. godine obavlja

dr Danijela Popović

Sertifikovani psihoterapeut iz oblasti Racionalno-emotivne i Kognitivno-bihejvioralne terapije (REBT). Specijalizant psihijatrije. Uža oblast njenog interesovanja je veza našeg razmišljanja, emocija i ponašanja.

dr Tatjana Rajčić

Specijalista psihijatrije (Medicinski fakultet u Beogradu). Od 2010. godine zaposlena je na Klinici za psihijatrijske bolesti „dr Laza Lazarević”. Uglavnom se bavi psihotičnim i afektivnim

dr Nataša Pješčić

Specijalista psihijatrije (VMA, 2008). Psihoterapeut u oblasti grupne analize. Na Klinici za psihijatrijske bolesti „dr Laza Lazarević” radi od 2008. godine.